Priča koja je decenijama ćutala: devetorica braće iz Amerike na Solunskom frontu (VIDEO)

U istoriji Prvog svetskog rata ostale su zabeležene velike bitke i imena slavnih vojskovođa, ali su sudbine običnih ljudi često ostajale na marginama kolektivnog sećanja. Jedna od takvih priča je i sudbina braće Vajagić – devetorice braće srpskog porekla koji su početkom 20. veka živeli i radili u Sjedinjenim Američkim Državama, a koji su, sa izbijanjem Velikog rata, doneli odluku da se dobrovoljno vrate u Evropu i bore za Srbiju.

Njihova gotovo zaboravljena sudbina danas je ispričana u dokumentarnom filmu u trajanju od 30 minuta, kroz svedočenje njihovog potomka i istoričara Predraga Vajagića. Oslanjajući se na arhivsku građu, porodične fotografije i svedočanstva, film donosi istorijski utemeljen, ali i ličan pogled na jednu izuzetnu porodicu.

 

 

Vajagići su, poput mnogih srpskih iseljenika tog vremena, emigrirali u Ameriku u potrazi za boljim životom. Daleko od ratnih zbivanja u Evropi, živeli su i radili u relativnoj sigurnosti. Ipak, vesti o stradanju Srbije pokrenule su snažan talas solidarnosti među srpskom dijasporom, a u porodici Vajagić dileme gotovo da nije bilo – njih devetorica, dobrovoljno su se prijavili za službu u srpskoj vojsci.

Put ih je vodio preko Atlantika, nazad u Evropu, sve do Solunskog fronta, gde su se uključili u završne operacije srpske vojske. Dokumentarni film ne bavi se samo njihovim ratnim putem, već i širim istorijskim kontekstom: položajem srpske dijaspore u Sjedinjenim Državama, motivima dobrovoljaca i složenim identitetom ljudi koji su živeli između dva sveta.

Posebno mesto u priči zauzima Risto Vajagić, koji je za iskazanu hrabrost odlikovan Karađorđevom zvezdom sa zlatnim mačevima, jednim od najviših vojnih priznanja tog vremena. Vojna odlikovanja dobili su i njegovi sinovi, ali uprkos tome, sudbina ove porodice nikada nije postala deo šireg nacionalnog narativa.

 

 

Nakon završetka rata, Vajagići su, poput mnogih dobrovoljaca, dobili zemlju u tadašnjoj Kraljevini SHS i nastavili život daleko od javnosti. Bez potrebe da ističu sopstvenu žrtvu, vremenom su gotovo nestali iz kolektivnog pamćenja, ostavivši iza sebe tek tragove u arhivama i porodičnim sećanjima.

Autori dokumentarnog filma nisu želeli spektakl, već povratak čoveka u središte istorije – kroz smirenu naraciju, arhivsku građu i lična svedočanstva potomaka. Film je realizovan uz podršku Ministarstva informisanja Srbije, u okviru programa za očuvanje kulturnog i istorijskog nasleđa.

U vremenu kada se istorija često pojednostavljuje ili koristi za dnevne potrebe, priča o devetorici braće Vajagić podseća da su najveće odluke često donosili obični ljudi – tiho, bez očekivanja priznanja. Njihova priča danas dobija novi život ne kao mit, već kao dokumentovano svedočanstvo o hrabrosti, identitetu i izborima koji prevazilaze granice država i epoha.

Pogledajte dokumentarni film: VAJAGIĆI Priča o devetorici braće Vajagić (Kada se patriotizam nije merio pasošem)